بطلان نظريهء ماترياليستها . . . . . 345 ماده و نيرو . . . . . 347 منشأ پيدايش دين از نظر فويرباخ . . . . . 353 آيا دين منشأ از خود بيگانگى است ؟ . . . . . 355 مرحلهء دوم گرايش از ايده آليسم هگل به ماترياليسم ماركس . . . . . 360 « از خود بيگانگى » از نظر ماركس . . . . . 362 خود را گم كردن . . . . . 364 خود را يافتن . . . . . 366 سخنان عرفا در اين باب . . . . . 368 ماديگرايى تاريخى تناقض ميان ماترياليسم تاريخى ماركس و منطق ديالكتيك . . . . . 375 تعديل ماركس و انگلس در نظريهء جبر اقتصادى . . . . . 381 اصل تأثير متقابل . . . . . 384 راه ديگر تعديل . . . . . 386 اصطلاحات : 1 . ابزار توليد . . . . . 388 2 . نيروى توليدى . . . . . 389 3 . وجه توليد . . . . . 389 شيوهء توليد فردى و جمعى . . . . . 389 4 . روابط توليدى . . . . . 392 5 . روابط اجتماعى . . . . . 393 آيا جامعه و تاريخ تك ماهيتى است ؟ . . . . . 400 نظريات مخالف 1 . هر نهادى از جامعه يك روح دارد . . . . . 400 2 . هر تمدنى داراى يك روح مخصوص است . . . . . 401 نهادهاى مختلف در فرد انسان . . . . . 403 بيان عرفا دربارهء ماهيت تاريخ . . . . . 405 مكانيزم ماهيت اقتصادى تاريخ . . . . . 406 « طبقه » . . . . . 407